Shamloo & Shajarian – Ruba’iyat von Khayyam Teil 1

Diese kleine Sammlung von Ruba’iyat folgt dem Album رباعیات خیام (Robâ’îyat-e Khaîyâm) von Shajarian und Ahmad Shamloo. Die Übersetzung folgt der persischen Leserichtung! Der erste Halbvers findet sich also rechts oben, der zweite links oben. Der zweite Vers folgt dann darunter. Die Zeitangaben beziehen sich auf die Gesamtspielzeit des Albums.

0:06

وین حل معما نه تو خوانی و نه من
wîn hal-e mo’amâ na to khâni-o na man
Und die Lösung des Rätsels verkündest weder du noch ich.

اسرار ازل را نه تو دانی و نه من
asrâr-e azal râ na to dâni-o na man
Die ewigen Geheimnisse kennst weder du noch ich

چون پرده برافتد، نه تو مانی و نه من
chon parde baroftad na to mâni-o na man
Wenn sich der Schleier lüftet2, bist weder du noch ich.

هست از پس پرده گفت‌وگوی من و تو
hast az pas-e parde goftogû-ye man-o to
Wir reden über Verborgenes1, du und ich.

1 Verborgenes: wörtl.: Unser Gespräch findet hinter dem Vorhang statt. Persische Redewendung, die besagt, dass man über geheime Dinge spricht.
2 lüftet: wörtl.: Wenn der Vorhang fällt, bleibst weder du noch ich. Der Vorhang bezieht sich im Persischen nicht auf das Theater, sondern auf den Vorhang, hinter den sich der König zurückzog, um ungestört zu sein. Wenn der Vorhang fällt, also hinunterfällt, wird natürlich alles sichtbar. Ein fallender Vorhang verschleiert im Persischen also nicht, sondern enthüllt. Auch beinhaltet die Symbolik des fallenden Vorhangs an sich keine Vorstellung vom Tod.


1:10

برخیز و بجام باده کن عزم درست
barkhiz-o be jâm-e bâde kon azm dorost
Erhebe dich und halte fest an deinem Becher Wein!

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست
chon abr be norûz rokh-e lâle beshost
Da die Wolke wusch zu Neujahr das Angesicht der Tulpe:

فردا همه از خاک تو برخواهد رست
fardâ hame az khâk-e to bar khâhad rost
Wird morgen aus deinem Staube sprießen.

کاین سبزه که امروز تماشاگه توست
kîn sabze ke emrûz tamâshâgah-e tost
Denn diese Wiese, die du heute betrachtest,

3:41

بی باده‌ گلرنگ نمی شاید زیست
bî bâde-ye golrang nemîshâyad zîst
Ohne roten Wein ist das Dasein nicht zu ertragen.

ابر آمد و زار بر سر سبزه گریست
abr âmad-o zâr bar sar-e sabze gerîst
Eine Wolke kam und weinte traurig auf die Wiese.

تا سبزه‌ خاک ما تماشاگه کیست
tâ sabze-ye khâk-e mâ tamâshâgah-e kîst
Bis ein anderer die Wiese unseres Staubes betrachtet.

این سبزه که امروز تماشاگه ماست
în sabze ke emrûz tamâshâgah-e mâst
Wir betrachten jetzt diese Wiese,


5:59

بی باده کشید بارتن نتوانم
bî bâde keshîd bâr-e tan natavânam
Ohne Wein die Last meines Körpers tragen kann ich nicht.

من بی می ناب زیستن نتوانم
man bî mey-ye nâm zîstan natavânam
Sein ohne den puren Wein kann ich nicht.

یک جام دگر بگیر و من نتوانم
yek jâm-e degar begîr-o man natavânam
Nimm noch einen Becher! – Und ich kann es nicht.

من بنده آن دمم که ساقی گوید
man bande-ye ân damam ke sâqî gûyad
Ich bin der Sklave jenes Augenblicks, in dem der Mundschenk sagt:

6:24

خود حاصلت از دور جوانی اینست
khod hâselat az dour-e javânî în ast
Dies ist die Essenz selbst der Jugendzeit!

می نوش که عمر جاودانی اینست
mey nûsh ke omr-e jâvedânî în ast
Trink Wein, denn dies ist das ewige Leben!

خوش باش دمی که زندگانی اینست
khosh bâsh damî ke zendegânî în ast
Sei fröhlich, solange dies des Lebens Lauf ist!

هنگام گل و‏ ‏مل‏ ‏است‏ ‏و یاران سرمست
hengâm-e gol-o mol ast-o yârân saremast
Es ist die Zeit von Rose und Wein und trunkenen Freunden.

8:03

وز رفتن من جاه و جلالش نفزود
vaz raftan-e man jâh-o jalâlash nafozûd
Und mein Gehen vergrößerte ihm nicht Ruhm und Ehr

از آمدنم نبود گردون را سود
az âmadanam nabûd gardûn râ sûd
Mein Kommen war dem Himmel kein Gewinn

کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود
ke în âmadan-o raftanam az bahr-e che bûd
Welchem Zweck dieses mein Kommen und Gehen diente.

وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود
vaz hîch kasî nîz do gûsham nashonûd
Und von niemandem vernahmen meine beiden Ohren,

9:24

وز حاصل عمر چیست در دستم هیچ
vaz hâsel-e omr chîst dar dastam hîch
Und was halte ich von der Essenz des Lebens in meinen Händen? – Nichts.

بنگر ز جهان چه طرف بربستم هیچ
bengar ze jahân che tarf barbastam hîch
Sieh, was bleibt mir von der Welt? – Nichts.

من جام جمم ولی چو بشکستم هیچ
man jâm-e jamam valî cho beshkastam hîch
Ich bin der Becher des Jamshid1, aber wenn ich zerspringe – nichts.

شمع طربم ولی چو بنشستم هیچ
sham‘-e tarabam vali cho benshastam hîch
Ich bin eine Kerze der Freude, aber sobald ich niedergebrannt bin – nichts.

1 Becher des Jamshid: In dem Becher des mythologischen Königs Jamshid kann man die ganze Welt erblicken. Die Mystiker gehen davon aus, jeder Mensch beinhalte die Welt in sich, daher die Formulierung „ich bin der Becher Jamshids“ .

11:30

وز بافته وجود ما پودی کو؟
vaz bâfte-ye vojûd-e mâ pûdî kû
Und der Schussfaden1 des Gewebes unserer Existenz ist wo?

از آمدن و رفتن ما سودی کو؟
az âmadan-o raftan-e mâ sûdî kû
Der Nutzen in unserem Kommen und Gehen liegt wo?

می سوزد و خاک می شود دودی کو
mîsûzad-o khâk mîshavad dûdî kû
verbrennen und zerfallen zu Asche! Der Rauch ist wo?

در چنبر چرخ جان چندین پاکان
dar chanbar-e charkh jân-e chandîn pâkân
Wie viele Seelen im Rade dieser Welt

1 Schussfaden: Im Webrahmen werden die Kettfäden aufgespannt, der Schussfaden wird dann durch sie hindurch-„geschossen“ und schlängelt sich somit an den Kettfäden entlang. Ohne Schussfaden zerfällt ein Gewebe in viele einzelne Fäden.

11:55

دانی که چرا همی کند نوحه گری
dâni ke cherâ hamî konad nouhe garî?
laute Klagen anstimmt?

هنگام سپیده دم خروس سحری
hengâm-e sepide dam khorûs-e saharî
Weißt du, warum der Hahn in der Morgendämmerung

کز عمر شبی گذشت و تو بی خبری
kaz omr shabî gozasht-o to bî khabarî
dass eine Nacht des Lebens vergangen ist – und du hast es nicht bemerkt!

یعنی که نمودند در آیینهٔ صبح
ya’nî ke nemûdand dar âyîne-ye sobh
Sie besagen: Im Spiegel des Morgens haben sie [dir] gezeigt,

13:58

وز داس سپهر سرنگون سوده شدیم
vaz dâs-e sepehr-e sarnegûn sûde shodîm
Und von der nach unten gesenkten, himmlischen Sense zerkleinert wurden.

افسوس که بیفایده فرسوده شدیم
afsûs ke bîfâyede farsûde shodîm
Dass wir, ach! grundlos abgenutzt wurden

نابوده به کام خویش نابوده شدیم
nâbûde be kâm-e khîsh nâbûde shodîm
nicht nur unsere Wünsche, sondern auch wir selbst vernichtet.

دردا و ندامتا که تا چشم زدیم
dardâ vo nedâmatâ ke tâ chashm zadîm
Klage und Schmerz! Wir konnten kaum blinzeln, da wurden

16:22

صد بوسه مهر بر جبین میزندش
sad bûse-ye mehr bar jabîn mîzanadash
hundert Küsse drückt er auf seine Stirn.

جامی است که عقل آفرین میزندش
jâmîst ke aql âfarîn mîzanadash
Ein Krug ist’s, den der Verstand lobt,

می‌سازد و باز بر زمین میزندش
mîsâzad-o bâz bar zamîn mîzanadash
und schmettert ihn dann zu Boden.

این کوزه‌گر دهر چنین جام لطیف
în kûzegar-e dahr chonîn jâm-e latîf
Jener Töpfer der Zeiten erschafft diesen zerbrechlichen Krug

18:32

دیدم دو هزار کوزه گویای خموش
dîdam do hezâr kûze gûyâ-ye khamûsh
Dort sah ich zweitausend Tonkrüge in wortreichem Schweigen.

در کارگه کوزه‌گری بودم دوش
dar kârgah-e kûzegarî bûdam dûsh
In der Töpferwerkstatt war ich gestern Nacht.

کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش
kû kûzegar-o kûzekhar-o kûzeforûsh
Wo ist der Krugtöpfer, wo der Krugkäufer, wo der Krughändler?1

هر یک به زبان حال با من می گفت
har yek be zabân-e hâl bâ man mîgoft
Ein jeder rief mir zu:

1 Wo ist der …: Töpfer, Händler und Käufer sind inzwischen selbst zu Krügen geworden und stehen zwischen den anderen Krügen in der Werkstatt.

19:47

در جمع کمال شمع اصحاب شدند
dar jam‘-e kamâl sham‘-e ashâb shodand
waren in den erlesenen Kreisen die Kerze der [anwedenden] Herren.

آنانکه محیط فضل و آداب شدند
ânânke mohît-e fazl-o âdâb shodand
Jene, die Gelehrtheit und Zeremoniell umarmten,

گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند
goftand fasâne’î-o dar khâb shodand
Sie haben Geschichtchen erzählt und sind entschlafen.

ره زین شب تاریک نبردند به روز
rah zîn shab-e târik nabordand be rûz
Ihr Weg hat sie nicht aus dieser dunklen Nacht zum Tag geführt!

20:53

باز آمده ای کو که به ما گوید راز
bâz âmade’î kû ke be mâ gûyad râz
einer, der zurückgekehrt ist, um uns das Geheimnis zu enthüllen?

از جمله رفتگان این راه دراز
az jomle-ye raftegân-e în râh-e derâz
Wo ist, unter all jenen, die diesen langen Weg gegangen sind,

چیزی نگذاری که نمی آیی باز
chîzî nagozâri ke nemîâyi bâz
Zurückkehren wirst du nicht.

هان بر سر این دو راهه از روی نیاز
hân bar sar-e în dorâhe az ru-ye nîyâz
Ja, häufe an dieser Wegzweigung nichts an aus Bedarf:

22:54

دریاب دمی که با طرب میگذرد
daryâb damî ke bâ tarab mîgozarad
Ergreife den Augenblick, der mit Freude eilt davon!

این قافله عمر عجب میگذرد
în qâfele-ye omr ajab mîgozarad
Erstaunlich, wie diese Karawane des Lebens eilt davon!

پیش آر پیاله را که شب میگذرد
pîsh âr pîyale râ ke shab mîgozarad
Bring den Becher herbei! Die Nacht eilt davon.

ساقی غم فردای حریفان چه خوری
sâqî gham-e fardâ-ye harîfân che khorî
Mundschenk, was kümmern dich die morgigen Sorgen der Gefährten?

26:32

شاید که ز دوست یاد بسیار کنید
shâyad ke ze dûst yâd besîyar konîd
möget ihr eures Freundes gedenken.

یاران به مرافقت چو دیدار کنید
yârân be morâfeqat cho dîdâr konîd
Freunde, wenn ihr gesellig zusammenkommt,

نوبت چو به ما رسد نگون سار کنید
noubat cho de mâ resad negûnsâr konîd
Kippt das Glas, sobald ich an der Reihe wäre.

چون باده خوشگوار نوشید به هم
chon bâde-ye khosgovâr nûshîd be ham
Wenn ihr köstlichen Wein zusammen trinkt:

26:59

یا این ره دور را رسیدن بودی
yâ în rah-e dûr râ resîdan bûdî
Oder wäre doch diesem langen Weg ein Ankommen gegeben!

ای کاش که جای آرمیدن بودی
ey kâsh ke jâ-ye âramîdan bûdî
Ach, wäre doch ein Ort der Rast gegeben!

چون سبزه امید بردمیدن بودی
chon sabze omîd(-e) bar damîdan bûdî
1. Option: der Hoffnung gleich Gras ein Aufkeimen gegeben!
2. Option: auf ein Auferstehen gleich Gras aus dem Herzen der Erde gegeben!

یا از پس صد هزار سال از دل خاک
yâ az pas-e sad hezâr sâl az del-e khâk
1. Option: Oder wäre nach hunderttausend Jahren aus dem Herzen der Erde
2. Option: Oder wäre nach hunderttausend Jahren die Hoffnung

29:40

سرمستی من برون ز اندازه شده‌است
sarmasti-ye man borûn ze andâze shode ast
meine Trunkenheit hat jegliches Maß verloren.

ساقی غم من بلند‌ آوازه شده‌است
sâqî gham-e man boland âvâze shode ast
Mundschenk, mein Kummer ist allseits bekannt geworden,

پیرانه‌سرم بهار دل تازه شده‌است
pîrâne saram bahâr-e del tâze shode ast
wurde mir auf meine alten Tage ein neuer Frühling des Herzens zuteil.

با موی سپید سرخوشم کز می تو
bâ mû-ye sepîd sarkhosham kaz mey-ye to
Mit weißem Haare bin ich angeheitert: Durch deinen Wein